Coin Prizma · Sözlük
Kripto Sözlük
Bitcoin, blockchain, DeFi, NFT ve piyasa terimlerini sade Türkçe tanımlarla keşfedin. 130 terim yayında.
#
1 terimA
10 terim
Genel
Altcoin
Bitcoin dışındaki tüm kripto paralara verilen genel addır. Ethereum, Solana, XRP gibi varlıklar altcoin kabul edilir.
Cüzdan
Adres
Kripto alma işlemi için kullanılan alfanümerik cüzdan adresidir. Ağlar arasında adres formatları farklıdır.
Güvenlik
AML
Anti-Money Laundering: Kara para aklamayı önlemeye yönelik uyum kuralları ve kontrollerdir.
Blockchain
Akıllı Sözleşme
Blockchain üzerinde otomatik çalışan, koşullar sağlandığında kendini yürüten kod sözleşmesidir.
DeFi
AMM
Automated Market Maker: Emir defteri yerine formülle fiyatlayan otomatik piyasa yapıcı protokoldür.
DeFi
APR
Annual Percentage Rate: Yıllık faiz oranı; bileşik faiz etkisini içermeyebilir.
DeFi
APY
Annual Percentage Yield: Bileşik faiz varsayımıyla hesaplanan yıllık getiri oranıdır.
Genel
Airdrop
Projelerin kullanıcı veya topluluğa ücretsiz token dağıtmasıdır. Genelde etkileşim ödülüdür.
Piyasa
ATH
All-Time High: Bir varlığın tarihindeki en yüksek fiyat seviyesidir.
Piyasa
ATL
All-Time Low: Bir varlığın tarihindeki en düşük fiyat seviyesidir.
B
5 terim
Genel
Bitcoin (BTC)
Merkezi olmayan, eşler arası elektronik nakit sistemi olarak tasarlanmış ilk ve en bilinen kripto paradır. Toplam arzı 21 milyon ile sınırlı…
Blockchain
Blockchain
İşlemlerin bloklar halinde zincirlenerek kaydedildiği dağıtık ve değiştirilmesi zor dijital defter teknolojisidir.
DeFi
Bridge
Farklı blockchain’ler arasında varlık veya mesaj taşıyan köprü protokolüdür. Hack riski yüksektir.
Piyasa
Bull Market
Fiyatların genel olarak yükseldiği, iyimserliğin hâkim olduğu piyasa dönemidir.
Piyasa
Bear Market
Fiyatların uzun süre düştüğü veya baskı altında kaldığı piyasa dönemidir.
C
8 terim
Genel
Coin
Genellikle kendi bağımsız blockchain’ine sahip yerel kripto paradır (ör. BTC, ETH, SOL).
Cüzdan
Cold Wallet
İnternete bağlı olmayan (offline) cüzdan çözümüdür. Uzun vadeli saklama için tercih edilir.
Piyasa
CEX
Centralized Exchange: Kullanıcı fonlarını saklayan merkezi kripto borsasıdır (Binance, MEXC, Bybit vb.).
Piyasa
Circulating Supply
Piyasada fiilen dolaşımda olan token/coin miktarıdır.
Blockchain
Cross-chain
Birden fazla blockchain arasında etkileşim ve varlık transferini ifade eder.
Piyasa
Cliff
Vesting’de token’ların hiç serbest kalmadığı ilk bekleme dönemidir.
Güvenlik
Custody
Varlıkların saklama sorumluluğudur. Self-custody’de anahtar sizde, borsada ise platformdadır.
Genel
CBDC
Central Bank Digital Currency: Merkez bankalarının dijital para projeleridir; kripto paradan farklıdır.
D
7 terim
DeFi
DEX
Decentralized Exchange: Akıllı sözleşmeler üzerinden, aracısız token takası yapan merkezi olmayan borsadır.
DeFi
DApp
Decentralized Application: Backend’i akıllı sözleşmelere dayanan merkezi olmayan uygulamadır.
DeFi
DeFi
Decentralized Finance: Banka olmadan borç alma, takas, getiri gibi finansal hizmetlerin blockchain üzerinde sunulmasıdır.
Genel
DAO
Decentralized Autonomous Organization: Token sahipliği ve oylamayla yönetilen merkezi olmayan organizasyondur.
Piyasa
DCA
Dollar Cost Averaging: Belirli aralıklarla sabit tutarda alım yaparak ortalama maliyeti yayma stratejisidir.
Genel
DYOR
Do Your Own Research: Yatırım öncesi kendi araştırmanı yap uyarısıdır; finansal tavsiye değildir.
Piyasa
Delisting
Token’ın borsadan işlem çiftlerinin kaldırılmasıdır.
E
6 terim
Blockchain
Ethereum (ETH)
Akıllı sözleşmeleri çalıştırabilen merkezi olmayan bir blockchain platformudur. Ether (ETH) ağın yerel kripto parasıdır.
Piyasa
Exchange (Borsa)
Kripto varlıkların alınıp satıldığı platformdur. Merkezi (CEX) veya merkezi olmayan (DEX) olabilir.
Blockchain
EVM
Ethereum Virtual Machine: Akıllı sözleşmelerin çalıştığı sanal makinedir. Birçok L1/L2 EVM uyumludur.
Blockchain
ERC-20
Ethereum’da fungible (birbirinin yerine geçebilir) token standardıdır.
NFT
ERC-721
Ethereum’da NFT’ler için kullanılan yaygın token standardıdır.
Blockchain
Explorer
Blockchain tarayıcısı: İşlem, adres ve blok verilerini gösteren arayüzdür (ör. Etherscan).
F
5 terim
Piyasa
Funding Rate
Sürekli vadeli (perp) piyasalarda long ve short taraflar arasında periyodik ödenen ücrettir.
Piyasa
FDV
Fully Diluted Valuation: Tüm token’lar dolaşımda olsaydı oluşacak toplam piyasa değeridir.
Piyasa
FOMO
Fear Of Missing Out: Fırsatı kaçırma korkusuyla acele alım yapma psikolojisidir.
Piyasa
FUD
Fear, Uncertainty, Doubt: Piyasayı korkutmak için yayılan olumsuz haber veya spekülasyondur.
Blockchain
Fork
Blockchain protokolünde ayrışma veya kural değişikliğidir. Soft fork geriye uyumlu, hard fork değildir.
G
4 terim
Blockchain
Gas
Ethereum ve benzeri ağlarda işlem ücretini belirleyen birim maliyettir. Ağ yoğunluğuna göre değişir.
Blockchain
Gwei
Ether’in küçük birimidir (1 ETH = 1 milyar Gwei). Gas fiyatları genelde Gwei cinsinden ifade edilir.
Genel
Governance
Protokol parametrelerinin teklif ve oylama ile yönetilmesidir.
NFT
Gas War
Popüler mint veya satışlarda kullanıcıların öncelik için gas ücretini yükselttiği yarıştır.
H
7 terim
Cüzdan
Hot Wallet
İnternete bağlı çalışan yazılım cüzdandır. Günlük işlemler için pratik, güvenlik riski soğuk cüzdana göre daha yüksektir.
Cüzdan
Hardware Wallet
Private key’leri çevrimdışı tutan fiziksel cihaz cüzdanıdır (Ledger, Trezor vb.).
Blockchain
Halving
Bitcoin’de yaklaşık dört yılda bir blok ödülünün yarıya inmesidir. Yeni arz hızını düşürür.
Blockchain
Hash
Veriyi sabit uzunlukta benzersiz bir özet değere dönüştüren kriptografik fonksiyondur.
Madencilik
Hashrate
PoW ağında saniyede denenen hash miktarını gösteren madencilik gücüdür.
Piyasa
HODL
Uzun vadeli tutma stratejisini ifade eden kripto jargonudur (“hold” yazımından türemiştir).
Blockchain
Hard Fork
Geriye uyumlu olmayan protokol değişikliğidir; bazen yeni bir zincir doğurabilir.
I
3 terim
DeFi
Impermanent Loss
Likidite sağlarken token fiyatları değişince LP’nin elde tutmaya göre yaşadığı geçici değer kaybıdır.
Blockchain
Interoperability
Farklı ağların birbiriyle konuşabilme yeteneğidir.
Piyasa
IFO / IDO / ICO
Proje token satış modelleridir. ICO klasik, IDO DEX üzerinden, IFO Launchpad üzerinden yapılır.
K
3 terim
Güvenlik
KYC
Know Your Customer: Borsaların kimlik doğrulama sürecidir. Limit yükseltme ve regülasyon uyumu için istenir.
Piyasa
Kaldıraç (Leverage)
Küçük teminatla daha büyük pozisyon açmayı sağlayan çarpandır. Hem kârı hem zararı büyütür.
Blockchain
Konsensus
Dağıtık ağın tek bir işlem geçmişi üzerinde anlaşmasını sağlayan kurallar bütünüdür.
L
9 terim
Piyasa
Liquidation
Teminatın yetersiz kalması nedeniyle pozisyonun borsa tarafından zorunlu kapatılmasıdır.
Piyasa
Limit Emir
Belirlediğiniz fiyattan veya daha iyi fiyattan gerçekleşmesini istediğiniz emirdir.
Piyasa
Likidite
Bir varlığın fiyatı fazla kaymadan alınıp satılabilme kolaylığıdır.
DeFi
Liquidity Pool
AMM’lerde takas için kilitlenen token havuzudur. LP’ler ücret payı kazanabilir.
DeFi
LP Token
Likidite havuzuna katkı sağlayanlara verilen pay token’ıdır.
Blockchain
Layer 1 (L1)
Temel blockchain katmanıdır (Bitcoin, Ethereum, Solana). Güvenlik ve konsensus burada sağlanır.
Blockchain
Layer 2 (L2)
L1 üzerinde ölçekleme sağlayan ikincil katmandır (Optimism, Arbitrum, Base vb.).
Piyasa
Listing
Bir token’ın borsada işlem görmeye açılmasıdır. Fiyat oynaklığı yüksek olabilir.
Piyasa
Long
Fiyat yükselecek beklentisiyle açılan alış pozisyonudur.
M
11 terim
Piyasa
Margin
Kaldıraçlı işlem açmak için gereken teminat tutarıdır. İzole veya çapraz (cross) olabilir.
Piyasa
Market Emir
Mevcut piyasa fiyatından hemen gerçekleşen emirdir. Slippage riski taşıyabilir.
Piyasa
Market Cap
Piyasa değeri: Fiyat × dolaşımdaki arz. Projenin göreli büyüklüğünü gösterir.
Piyasa
Max Supply
Protokolün izin verdiği maksimum toplam arz üst sınırıdır (ör. Bitcoin 21M).
Madencilik
Madencilik (Mining)
PoW ağlarında işlemleri doğrulayıp yeni blok üreterek ödül kazanma sürecidir.
NFT
Mint
Yeni token veya NFT’nin blockchain üzerinde oluşturulmasıdır.
Blockchain
Mempool
Henüz bloğa girmemiş bekleyen işlemlerin bulunduğu havuzdur.
Blockchain
Mainnet
Gerçek varlıkların işlem gördüğü canlı blockchain ağıdır.
Piyasa
Maker / Taker
Maker likidite ekleyen, taker likidite alan emirdir. Komisyon oranları buna göre değişebilir.
Blockchain
MEV
Maximal Extractable Value: Blok üreticilerinin işlem sırasından ek değer çıkarma potansiyelidir.
Genel
MiCA
Markets in Crypto-Assets: Avrupa Birliği’nin kripto varlık düzenleme çerçevesidir.
N
2 terimO
5 terim
Piyasa
Order Book
Alış ve satış emirlerinin fiyat seviyelerine göre listelendiği emir defteridir.
DeFi
Oracle
Zincir dışı veriyi (fiyat vb.) akıllı sözleşmelere taşıyan veri sağlayıcıdır.
Blockchain
On-chain
Doğrudan blockchain üzerinde kaydedilen veri veya aktivitedir.
Blockchain
Off-chain
Blockchain dışında gerçekleşen işlem veya veridir; sonradan zincire yazılabilir.
Piyasa
OTC
Over-The-Counter: Emir defteri dışında, büyük hacimli özel anlaşmalı alım-satımdır.
P
9 terim
Güvenlik
Private Key
Kripto varlıklar üzerinde imza atma ve harcama yetkisi veren gizli anahtardır. Çalınırsa cüzdan kontrolü kaybedilir.
Güvenlik
Public Key
Private key’den türetilen ve adres üretiminde kullanılan açık anahtardır. Paylaşılması güvenlidir.
Blockchain
Proof of Work (PoW)
Madencilerin hesaplama gücüyle bulmaca çözerek konsensus sağladığı mekanizmadır.
Blockchain
Proof of Stake (PoS)
Doğrulayıcıların token kilitleyerek (stake) ağı güvence altına aldığı konsensus modelidir.
Piyasa
Pump and Dump
Fiyatı yapay şişirip ardından satarak düşürmeye dayalı manipülasyon taktiğidir.
Güvenlik
Phishing
Sahte site veya mesajlarla seed/private key çalmaya yönelik saldırıdır.
Piyasa
P2P
Peer-to-Peer: Aracı olmadan kullanıcılar arası doğrudan transfer veya ticarettir.
Piyasa
Perp (Perpetual)
Vadesi olmayan sürekli vadeli sözleşmedir. Funding rate mekanizmasıyla spot fiyata yakın tutulur.
Güvenlik
Privacy Coin
İşlem gizliliğini artırmayı hedefleyen kripto paralardır (ör. Monero).
R
3 terim
Blockchain
Rollup
İşlemleri zincir dışında toplayıp L1’e özetleyen ölçekleme yöntemidir (Optimistic / ZK).
Güvenlik
Rug Pull
Geliştiricilerin likiditeyi çekip kaçtığı dolandırıcılık türüdür. Özellikle yeni token’larda görülür.
Genel
Roadmap
Projenin planlanan geliştirme takvimini gösteren yol haritasıdır.
S
12 terim
Cüzdan
Seed Phrase
Cüzdanı kurtarmak için kullanılan, genelde 12 veya 24 kelimelik sıralı kurtarma ifadesidir. Kimseyle paylaşılmamalıdır.
Piyasa
Spot
Varlığın anında alınıp satıldığı piyasa türüdür. Kaldıraçlı vadeli işlemlerden farklıdır.
DeFi
Slippage
Beklenen fiyat ile gerçekleşen fiyat arasındaki farktır. Düşük likiditede artar.
Piyasa
Spread
En iyi alış (bid) ile en iyi satış (ask) fiyatı arasındaki farktır.
Madencilik
Staking
PoS ağlarında token’ları kilitleyerek ödül ve ağ güvenliğine katkı sağlamaktır.
Genel
Stablecoin
Değeri genelde USD gibi bir varlığa sabitlemeye çalışan token’dır (USDT, USDC, DAI).
Blockchain
Scalability
Ağın hız ve kapasite olarak büyüyebilme yeteneğidir. TPS ve ücretlerle ilişkilidir.
Güvenlik
Scam
Dolandırıcılık amaçlı sahte proje, site veya sosyal mühendislik saldırısıdır.
Genel
Satoshi
Bitcoin’in en küçük birimidir. 1 BTC = 100.000.000 satoshi.
Piyasa
Short
Fiyat düşecek beklentisiyle açılan satış pozisyonudur.
Piyasa
Support / Resistance
Teknik analizde fiyatın tutunma (destek) veya zorlanma (direnç) eğilimi gösterdiği seviyelerdir.
Genel
SPK
Sermaye Piyasası Kurulu: Türkiye’de sermaye piyasaları ve kripto varlık düzenlemelerinde yetkili kurumdur.
T
6 terim
Genel
Token
Mevcut bir blockchain üzerinde oluşturulan dijital varlıktır. Kendi zinciri olmayan kripto varlıklar genelde token olarak adlandırılır.
Piyasa
Total Supply
Oluşturulmuş toplam token miktarıdır (yakılanlar düşülebilir).
Genel
Tokenomics
Token’ın arz, dağıtım, enflasyon, yakım ve teşvik modelini inceleyen ekonomi tasarımıdır.
DeFi
TVL
Total Value Locked: DeFi protokollerinde kilitli toplam varlık değeridir.
Blockchain
TPS
Transactions Per Second: Saniyede işlenen işlem sayısıdır.
Blockchain
Testnet
Gerçek değer taşımayan, geliştirme ve deneme için kullanılan test ağıdır.
U
2 terimV
5 terim
Piyasa
Vadeli İşlem (Futures)
Gelecekteki fiyata dayalı kaldıraçlı sözleşmelerdir. Yüksek risk taşır; tasfiye (liquidation) mümkündür.
Piyasa
Volume (Hacim)
Belirli sürede işlem gören toplam miktardır. Genelde 24 saatlik hacim takip edilir.
Blockchain
Validator
PoS ağında blok öneren/doğrulayan ve stake teminatı olan düğümdür.
Piyasa
Vesting
Token’ların zamanla serbest bırakılma takvimidir. Ekip ve yatırımcı kilitlerini düzenler.
Piyasa
Volatility
Fiyatın kısa sürede ne kadar dalgalandığını gösteren oynaklıktır. Kriptoda genellikle yüksektir.
W
5 terim
Cüzdan
Wallet (Cüzdan)
Kripto varlıkları saklamak ve göndermek için kullanılan yazılım veya donanım aracıdır. Aslında private key’leri yönetir.
Genel
Web3
Kullanıcıların varlık ve kimlik kontrolünü elinde tuttuğu, blockchain tabanlı internet vizyonudur.
NFT
Whitelist
Mint, satış veya airdrop için önceden onaylanmış adres listesidir.
Genel
Whitepaper
Projenin teknik ve ekonomik modelini anlattığı resmi belgedir.
Piyasa
Whale
Büyük miktarda kripto tutan ve piyasayı hareket ettirebilecek büyük yatırımcıdır.
Y
1 terimZ
1 terimReklam
