Kripto Sözlük

Blockchain Akıllı Sözleşme Blockchain üzerinde otomatik çalışan, koşullar sağlandığında kendini yürüten kod sözleşmesidir. Blockchain Blockchain İşlemlerin bloklar halinde zincirlenerek kaydedildiği dağıtık ve değiştirilmesi zor dijital defter teknolojisidir. Blockchain Cross-chain Birden fazla blockchain arasında etkileşim ve varlık transferini ifade eder. Blockchain Ethereum (ETH) Akıllı sözleşmeleri çalıştırabilen merkezi olmayan bir blockchain platformudur. Ether (ETH) ağın yerel kripto parasıdır. Blockchain EVM Ethereum Virtual Machine: Akıllı sözleşmelerin çalıştığı sanal makinedir. Birçok L1/L2 EVM uyumludur. Blockchain ERC-20 Ethereum’da fungible (birbirinin yerine geçebilir) token standardıdır. Blockchain Explorer Blockchain tarayıcısı: İşlem, adres ve blok verilerini gösteren arayüzdür (ör. Etherscan). Blockchain Fork Blockchain protokolünde ayrışma veya kural değişikliğidir. Soft fork geriye uyumlu, hard fork değildir. Blockchain Gas Ethereum ve benzeri ağlarda işlem ücretini belirleyen birim maliyettir. Ağ yoğunluğuna göre değişir. Blockchain Gwei Ether’in küçük birimidir (1 ETH = 1 milyar Gwei). Gas fiyatları genelde Gwei cinsinden ifade edilir. Blockchain Halving Bitcoin’de yaklaşık dört yılda bir blok ödülünün yarıya inmesidir. Yeni arz hızını düşürür. Blockchain Hash Veriyi sabit uzunlukta benzersiz bir özet değere dönüştüren kriptografik fonksiyondur. Blockchain Hard Fork Geriye uyumlu olmayan protokol değişikliğidir; bazen yeni bir zincir doğurabilir. Blockchain Interoperability Farklı ağların birbiriyle konuşabilme yeteneğidir. Blockchain Konsensus Dağıtık ağın tek bir işlem geçmişi üzerinde anlaşmasını sağlayan kurallar bütünüdür. Blockchain Layer 1 (L1) Temel blockchain katmanıdır (Bitcoin, Ethereum, Solana). Güvenlik ve konsensus burada sağlanır. Blockchain Layer 2 (L2) L1 üzerinde ölçekleme sağlayan ikincil katmandır (Optimism, Arbitrum, Base vb.). Blockchain Mempool Henüz bloğa girmemiş bekleyen işlemlerin bulunduğu havuzdur. Blockchain Mainnet Gerçek varlıkların işlem gördüğü canlı blockchain ağıdır. Blockchain MEV Maximal Extractable Value: Blok üreticilerinin işlem sırasından ek değer çıkarma potansiyelidir. Blockchain Node Blockchain ağında çalışan, veriyi tutan veya ileten yazılımdır. Blockchain On-chain Doğrudan blockchain üzerinde kaydedilen veri veya aktivitedir. Blockchain Off-chain Blockchain dışında gerçekleşen işlem veya veridir; sonradan zincire yazılabilir. Blockchain Proof of Work (PoW) Madencilerin hesaplama gücüyle bulmaca çözerek konsensus sağladığı mekanizmadır. Blockchain Proof of Stake (PoS) Doğrulayıcıların token kilitleyerek (stake) ağı güvence altına aldığı konsensus modelidir. Blockchain Rollup İşlemleri zincir dışında toplayıp L1’e özetleyen ölçekleme yöntemidir (Optimistic / ZK). Blockchain Scalability Ağın hız ve kapasite olarak büyüyebilme yeteneğidir. TPS ve ücretlerle ilişkilidir. Blockchain TPS Transactions Per Second: Saniyede işlenen işlem sayısıdır. Blockchain Testnet Gerçek değer taşımayan, geliştirme ve deneme için kullanılan test ağıdır. Blockchain Validator PoS ağında blok öneren/doğrulayan ve stake teminatı olan düğümdür. Blockchain ZK Zero-Knowledge: Bir bilgiyi açıklamadan doğruluğunu kanıtlayan kriptografi yaklaşımıdır.